Vertaalwerk voor ‘Landscape of Images’

In opdracht van FLACC, werkplaats voor beeldende kunstenaars in Genk, België, maakte Sytze drie Engelse vertalingen: een langere tekst over de werkwijze en toekomstplannen van het FLACC en twee korte teksten over werk dat kunstenaars in het FLACC hebben gemaakt. Nadat de vertalingen gereed waren, bleek dat het boek waarvoor ze bestemd waren maar half zo dik kon worden als oorspronkelijk gepland. “Landscape of Images: Een blik op beeldende kunst in Limburg” is een overzicht van beeldend kunstenaars, kunstprojecten en instellingen op het terrein van hedendaagse beeldende kunst in Belgisch Limburg, gemaakt ter gelegenheid van Manifesta 9 in Genk – het soort boekproject waarbij achter de schermen de organisatie ongetwijfeld net zo complex en divers is als de getoonde kunst en de opgenomen tekstbijdragen. Het gevolg was dat er van de drie vertalingen weinig tot niets geplaatst kon worden. Zo kan het lopen…

Landscape of Images: Een blik op beeldende kunst in Limburg

Liz LeCompte en Wooster Group trilogie

Op UbuWeb gevonden: een documentaire over The Wooster Group, een aflevering uit 1987 van The South Bank Show. Centraal in de documentaire van vijftig minuten staat “L.S.D. (…Just the High Points…)”, de eerste voorstelling van The Wooster Group die ik zelf zag. Geen kunstwerk heeft ooit meer indruk op me gemaakt. Snel en hard, meeslepend, energiek, door en door gearticuleerd, opwindend, gericht chaotisch, beheerst en zelfbewust, reflexief, muzikaal: adembenemend als een klap in je maag. Er is geen klap, er is een resolute visie die je wordt aangereikt door alles wat het toneel presenteert, een visie die je gewoontes van kijken en voelen en interpreteren herschikt, zodat alles wat je denkt en voelt voorgoed een klein beetje opschuift: wat een klap lijkt, is het effect van de verschuiving.

Lees verder deel 1

Hoe kwam ik erbij, terwijl ik vijfentwintig jaar geleden keek naar “L.S.D. (…Just the High Points…)” van The Wooster Group, dat in de theatervoorstelling die ik zag op een of andere manier ook een belangrijk filosofisch essay zat? En waarom heb ik zo lang aan dat idee vastgehouden? De verklaring is niet zo moeilijk. Ik schreef, las en piekerde in die tijd aan mijn doctoraalscriptie, over “De taalfilosofie van Walter Benjamin en Theodor W. Adorno”, wat inhield dat ik voortdurend wel ergens in mijn gedachten, op de voorgrond of op de achtergrond, bezig was met filosofische essays over kunst. Ik was verslingerd aan de overtuiging dat dat mogelijk is, proberen te begrijpen wat  de reikwijdte is van taal en mimesis tegelijk, hoe die twee samen het speelveld van verbeelding en denken vormen. Filosofie, denk ik nog steeds, is het proberen te begrijpen – en daardoor ook verbeteren – van dit speelveld. En dat was precies wat ik The Wooster Group zag doen.

Lees verder deel 2

Liz LeCompte zegt in interviews graag dat zij “alleen maar” de structuur in de voorstellingen van The Wooster Group aanbrengt. De inhoudelijke elementen, die worden aangedragen door het hele collectief. Haar verantwoordelijkheid is de structuur: de interrupties, de perspectiefwisselingen door te schakelen tussen de hoofdtekst en een commentaar, tussen levende acteurs en video, tussen acteren en dansen, tussen de ene vorm van ontkenning en de andere. Het werk van LeCompte is een structuur waarin wordt geschakeld tussen vormen van betrokkenheid, waarin betrokkenheid bestáát om te worden geïnterrumpeerd en ondervraagd. Iedere voorstelling van The Wooster Group is een tribunaal waarin vormen van betrokkenheid voor het publiek worden opgeroepen om te getuigen. Betrokkenheid is misplaatst, is bont en blauw, rouwt om zijn fouten, zal het nooit afleren. Het is theater voor een samenleving waarin met betrokkenheid wordt gesmeten, betrokkenheid op bestelling wordt geproduceerd en  overschotten aan betrokkenheid worden doorgedraaid, theater dat geen moment doet alsof het publiek thuis geen televisie heeft. Heb je thuis wel televisie, en kijk je wel eens?

Lees verder deel 3

© Sytze Steenstra

goede raad, of hoever je buiten je eigen kaders durft te gaan

Sinds ik, nu ruim twee jaar geleden ernstig ziek ben geworden, krijg ik goede raad, van mensen die heel dicht bij me staan, van artsen, van therapeuten, maar ook van jan-en-alleman, mensen die ik soms nauwelijks ken.

Blijf maar lekker zitten. Zou je dat wel doen? Maar hoe zit het dan met je kwaliteit van leven? Ik zou dat niet kunnen hoor, zo ziek zijn. Je moet eens The Secret lezen, daar kan je lezen hoe je er van af komt. Jij zou eens een familieopstelling moeten doen, je kan ook je ziekte opstellen. Heeft het met stress te maken, jij werkt altijd zo hard? Zo’n schema als jij volhield, dat moest een keer fout gaan. Weet je wel dat suiker vergif is voor je? ‘t Werd ook tijd dat je rust nam, het was allemaal te veel voor je. Bieten zijn heel goed tegen ijzergebrek, veel beter dan van die pillen. Wil je wel echt beter worden? Is het geen escape om ziek te zijn? Je moet eens naar een integraal therapeut, die helpt je er wel van af. Met al die medicijnen kan je toch nooit beter worden, dat is alleen maar slecht voor je lichaam. Weet je dat je zelfs kanker kan genezen als je veel basisch water drinkt? Moet je ook eens proberen. Is dit misschien een complexe manier van zelfmoord plegen? Ik heb nou toch een mooi artikel gelezen over iemand, daar moet je heen, die kan alles genezen, gewoon met… (licht, mineralen, voedingssupplementen, acupunctuur, homeopathische medicijnen, voeding, massages, enzovoort). Regelmatiger leven is goed voor je, van chaos word je ziek. In het reine komen met je verleden, daar worden veel mensen beter van. Maar je hoeft toch niet meer te kunnen lezen, je hebt al zoveel gelezen.

Als je ziek bent willen mensen je helpen, dat is mooi. Veel mensen zeggen dingen tegen me, geven me goede raad, uit liefde, omdat ze me niet willen zien lijden, omdat ze graag willen dat ik beter word. Meestal lukt het me om met liefde te luisteren en naast me neer te leggen wat me niet helpt. Maar mensen zeggen ook dingen tegen me omdat ze het doodeng vinden dat ik zomaar, zonder reden ziek ben geworden. Als dat waar is, zouden zij namelijk ook zomaar, zonder reden ziek kunnen worden. En dus is er een speciale reden, waardoor ik misschien ziek ben geworden, een bijgelovige reden. Suiker gegeten, oei! Melk gedronken, oeps! Niet elke dag een uur gesport, ja, dan kan zoiets gebeuren! Te veel of te weinig orgasmes, maar weet je dan niet dat je op die manier je vrouwelijke energie verliest? En dus is er ook een makkelijke oplossing tegen mijn ziekte, die zou werken als ik het maar zou zien. Dan ben ik weer veilig, en zij ook, want zij houden zich toch zeker aan hun eigen regels.

Toen ik hierover na aan het denken was, realiseerde ik me dat hetzelfde fenomeen om de hoek komt piepen bij coachen. Ook als coach heb ik allerlei denkbeelden en kaders waarbinnen ik de verhalen van cliënten plaats. Ik denk best vaak: maar als je het nu gewoon zo en zo aanpakt, dan is het probleem toch zo voorbij? Bij mij misschien, maar bij de cliënt hoeft dat helemaal niet zo te zijn. Cliënten zijn ook heel erg gewend dat mensen goede raad geven, zeker als ze met een zichtbaar, of al regelmatig besproken probleem bij me komen. Ze vragen er ook om: hoe zou jij dat doen? En het maakt mijn wereld veilig als ik alwetend ben en daardoor problemen kan beheersen…

Het is dan ook in elk coachtraject mijn grote aandachtspunt om op dit mechanisme te letten. Ik weet echt niet wat het beste is voor mijn cliënt, ik weet niet of mijn referentiekader wel zinvol is voor de cliënt. Ik hoef alleen maar nieuwsgierig te zijn, te luisteren, belangstelling te hebben, vragen te stellen, begrip te hebben en heel soms wat uit te leggen (meestal dat het niet gek is dat iemand zich voelt zoals ‘ie zich voelt). En het is verrassend hoe snel mensen dan hun eigen goede raad vinden, die werkt voor hun eigen probleem.

sytze blogt: What Is This Dancing?

Op UbuWeb gevonden: een documentaire over The Wooster Group, een aflevering uit 1987 van The South Bank Show. Centraal in de documentaire van vijftig minuten staat “L.S.D. (…Just the High Points…)”, de eerste voorstelling van The Wooster Group die ik zelf zag. Geen kunstwerk heeft ooit meer indruk op me gemaakt. Snel en hard, meeslepend, energiek, door en door gearticuleerd, opwindend, gericht chaotisch, beheerst en zelfbewust, reflexief, muzikaal: adembenemend als een klap in je maag. Er is geen klap, er is een resolute visie die je wordt aangereikt door alles wat het toneel presenteert, een visie die je gewoontes van kijken en voelen en interpreteren herschikt, zodat alles wat je denkt en voelt voorgoed een klein beetje opschuift: wat een klap lijkt, is het effect van de verschuiving.   Lees verder…

veerkrachtig en weerbaar

De afgelopen week heb ik geluisterd naar een interview met Brené Brown (een onderzoeker aan de University of Houston Graduate College of Social Work) en daar werd ik erg door geraakt. Het was een interview in het kader van the M.A.P.P. (motherhood, ambition, passion and purpose) gathering, waarvan niet alle interviews om aan te raden zijn. De toon was vaak het ietwat overdreven “ik begrijp je zo goed en wat een diepe opmerking maak je daar” geklets, maar wat Brené Brown zei klonk overtuigend. Ze heeft onderzoek gedaan naar schaamte en hoe bepalend het gevoel van schaamte is in je leven. Hoe schaamte de basis is van perfectionisme. Na het interview ben ik verder gaan zoeken naar haar op internet, en vond haar boeken bij Amazon met een look inside functie. Bij haar eerste boek: I Thought It Was Just Me (but it isn’t): Telling the Truth About Perfectionism, Inadequacy, and Power, las ik op de eerste bladzijde een zin die mij erg diep raakte.

You cannot shame or belittle people into changing their behaviors.

Inmiddels heb ik dat boek gekocht en uit haar onderzoek blijkt dat door je te richten op de kwetsbaarheid van een kind en het verlangen van een kind om te voldoen, je wél een hele snelle gedragsverandering kan krijgen. Alleen die verandering is niet blijvend. Wel laat het gevoel van schaamte littekens achter die nooit helemaal verdwijnen en doet het verschrikkelijk veel pijn en kwaad bij het kind. Toch doet iedereen het, deze manier van benaderen zit door de hele maatschappij heen verweven, ondanks dat we weten dat het niet goed is.

Schaamte is het intens pijnlijke gevoel, of de ervaring, dat je gelooft dat je een slecht, verkeerd of fout mens bent en daarom geen recht hebt op acceptatie, liefde en verbondenheid.

Vanuit schaamte ontstaat de angst om fouten te maken, het zeker willen weten dat je alles goed doet, een verlammend gevoel van perfectionisme. Schaamte is een gevoel dat je overvalt, iets irrationeels en primitiefs dat je niet zomaar naast je kan leggen. Schaamte verandert je, je bent slecht, stom, lelijk, of wat voor naars dan ook en dat vind je vervolgens zelf ook. Als je leerde om je fouten gewoon te zien als iets dat je (nog) niet goed doet, dan kan je iets erbij leren, ergens spijt van hebben en dat zeggen, kanten van jezelf veranderen. Schaamte zit te diep voor rationeel handelen, je maakt de fout uit angst misschien de volgende keer niet, maar je leert er ook niet van. Doordat je het schaamtegevoel wil verbergen en jezelf wil beschermen tegen veroordeling, kritiek en schuld ga je jezelf verstoppen door net te doen als of en door de dingen perfect te willen doen.

In mijn eigen rol als opvoeder merk ik ook vaak de neiging om te kleineren of door te beschamen een doel te bereiken. Bijvoorbeeld laatst, toen ik mijn dochter boterhammen zag eten en haar handen, gezicht en haren voor de 1000ste keer onder de bramenjam zaten, wilde ik tegen haar zeggen: Daar ben je nu toch veel te groot voor, je bent toch geen baby meer, wat ben je toch een smeerpoets. Maar omdat ik dit over schaamte gelezen had, stopte ik mezelf en vroeg: Zou je willen leren om een boterham met jam te eten zonder onder de jam te komen? Ja, graag, was haar antwoord. En ik heb precies uitgelegd hoever je mes in de pot moet, tot waar je de boterham besmeert, dat je eerst de hoeken kan eten, alsof het een breukensom was die ik moest uitleggen. Sindsdien eet ze zonder dat de jam achter haar oren zit. Zo simpel was het, en ze is er trots op.

Kinderen kunnen ook elkaar heel erg beschadigen door te pesten of elkaar buiten te sluiten. Het gevoel van schaamte dat een kind krijgt als het structureel gepest wordt en het bijbehorende zelfbeeld als een stom, lelijk, dom, of nerdy kind, raakt het niet makkelijk kwijt. Het kan een kind achtervolgen, verminken, en bang maken. Want schaamte vertelt je dat je er niet bij mag horen, dat mensen je niet liefhebben, omdat je er te stom, lelijk, etc. voor bent. Tevens vertelt het je dat het niet uitmaakt wat je doet, je bent nu eenmaal zo en je kan dat niet veranderen.

De littekens die gemaakt zijn door schaamte zie ik vaak in mijn werk. Mensen voelen zich stom, slecht en vinden zichzelf heel weinig waard. Ze geven zichzelf niet de toestemming om het juiste te doen, omdat ze bang zijn dat iemand dingen zal zeggen waardoor hun kwetsbaarheid onthuld wordt, waardoor het gevoel van schaamte ze zal overspoelen. Meestal weten ze prima wat goed voor hen is, maar de angst voor het schaamtegevoel houdt ze tegen. Het schaamtegevoel is een gevoel waar je moeilijk over kan praten, omdat men er zo bang voor is, men zich er voor schaamt en het liefst zou ontkennen dat het zo’n belangrijk onderdeel is van hun leven.

Brené Brown hecht veel waarde aan het aan het opbouwen van “shame resilience”, het veerkrachtig weerbaar worden tegen schaamte. Dat doe je door te begrijpen hoe schaamte je verlamt en bij welke gebeurtenissen je overmand wordt door je schaamtegevoelens, door compassie te hebben met jezelf en anderen, door jezelf toestemming te geven om te zijn wie je bent, door eerlijk te zijn en je grenzen te durven stellen, door jezelf en anderen te vergeven en door erover te praten met iemand die je begrijpt en naar je luistert.

© Josh Moll  joshmoll@mixed-media.info

Workshop over David Byrne, popacademie Leeuwarden

In december gaf Sytze een tweedaagse workshop over het werk van David Byrne aan de Academie voor Popcultuur in Leeuwarden.

aankondiging in de hal van de academie

De nadruk lag op de rol van conceptuele kunst in het werk van David Byrne, een onderwerp waarover ik veel kan vertellen (zie http://www.mixed-media.info/schrijven.html) met behulp van een keuze uit de overvloed aan beschikbaar film-, geluids- en beeldmateriaal. Een mengeling van kunstgeschiedenis, filosofie, kunsttheorie en concepting. Twee intensieve dagen, ook al omdat ik voor het eerst op deze academie was. Ook voor het eerst op een kunstacademie waar onder het projectiescherm, wat je overal kunt vinden, een drumstel en een stel gitaarversterkers klaarstaan.

Een mooi compliment aan het einde van de tweede dag was een opmerking van een student dat hij die nacht lekker had kunnen slapen. Toen ik vroeg wat hij daar nou mee bedoelde, zei hij “ik heb gister de hele dag alleen maar zitten zitten en kletsen, maar het was wel interessant en ik werd er toch knap moe van.” Dat had ik zelf ook, maar ik doe het graag nog eens.

deelnemers aan de workshop

‘concepting’: momentopname van de verzamelde ideeën

Vertaling en redactie: “At how many lux…?”

"At How Many Lux...?" Onomatopee (Eindhoven) research project 67

Sytze werkte als redacteur/vertaler aan “At How Many Lux…?”. Dit is de catalogus van een gelijknamige tentoonstelling in Onomatopee, een kunstruimte in Eindhoven die zichzelf omschrijft als een ‘instituut voor reflectie en communicatie’. Voor Sytze was het een mooie klus om de tekst voor de catalogus zo toegankelijk en tegelijk zo overtuigend mogelijk te maken. “At How Many Lux…?” was een tentoonstelling tijdens het Eindhovense Glow lichtkunst festival 2011, onder het motto “Light is cast upon the relationship between the individual and the systems that give shape to our modern life. How do artists navigate through society’s twilight zones?” In hun tekst voor de catalogus hadden de conservatoren een elftal zeer uiteenlopende kunstenaars samengebracht.

Puzzel: hoe vertaal je rood?

Tijdens het vertalen ( de catalogus was deels in het Duits geschreven) en redigeren doken de meest uiteenlopende vragen en puzzels op. Eén voorbeeld: een Duits kunstenaarsduo waarvan werk was opgenomen, noemt zich “p.t.t. red”. Wat is dat? Moet je die naam vertalen? PTT rood is namelijk een specifieke kleur, ook aangeduid als PMS 485 (PMS = Pantone Matching System),

PMS-485

een kleur die in de jaren ’80 deel uitmaakte van de huisstijl van de PTT. De kleur stond toen bekend als ‘brievenbusrood’. Die huisstijl is ontworpen door de  ontwerpbureaus Total Design en Studio Dumbar, die een internationale reputatie hebben. Zouden die twee Duitsers daarnaar willen verwijzen? Nee: uiteindelijk bleek dat zij met “p.t.t. red” verwijzen naar de Amerikaanse uitdrukking “paint the town red”, “aan de zwier gaan, de bloemetjes buiten zetten”. Is dat meteen duidelijk voor een lezer? Nee. Is het relevant om hun werk te begrijpen? Ja, in dit geval wel, want de kunstenaars werken met projecties van rood licht. Wat doen we er dan mee? Uiteindelijk is – in overleg met de curators van de tentoonstelling –  “paint the town red” met de Nederlandse vertaling erbij in de tekst van de catalogus opgenomen, en “PTT rood”, om verwarring uit te sluiten, in een voetnoot.